चारा लागवड अनुदान योजना 2026: महाराष्ट्रातील संभाव्य दुष्काळी परिस्थितीमुळे जनावरांसाठी हिरव्या चाऱ्याची टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे. ही समस्या कमी करण्यासाठी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना आणि महाराष्ट्र रोजगार हमी योजनेअंतर्गत (VB-G-RAM G) वैयक्तिक, ग्रामपंचायत आणि सार्वजनिक जमिनीवर चारा पिकांची लागवड करण्यासाठी आर्थिक तरतुदीला मंजुरी दिल्याचे वृत्त आहे. यामध्ये वैयक्तिक शेतजमिनीवरील लागवडीसाठी ₹1,21,815, तर पात्र सार्वजनिक/ग्रामपंचायत जमिनीवरील एक एकर लागवडीसाठी ₹1,55,003 इतके अंदाजपत्रक (मजुरी दर ₹317 प्रतिदिन धरून) नमूद करण्यात आले आहे.
या योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे, हे पैसे थेट खात्यात कसे जमा होतात, अर्जासोबत लागणारे ‘तिहेरी संयुक्त पाणी प्रमाणपत्र’ काय आहे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे या योजनेचा अधिकृत अर्ज फॉर्म कसा डाऊनलोड करावा, याची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
📥 अधिकृत चारा लागवड योजना 2026 अर्ज फॉर्म PDF डाऊनलोड
चारा लागवड योजना महाराष्ट्र 2026 म्हणजे काय?
महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे असमान प्रमाण, पाण्याची उपलब्धता आणि दुष्काळसदृश परिस्थिती यांचा परिणाम शेतीबरोबरच पशुपालन व्यवसायावरही होतो. हिरवा चारा उपलब्ध नसल्यास दूध उत्पादन, जनावरांचे आरोग्य आणि पशुपालकांचे आर्थिक नियोजन धोक्यात येते. या पार्श्वभूमीवर रोजगार हमी योजनेअंतर्गत चारा पिकांच्या लागवडीस प्रोत्साहन देण्यात येत आहे.
या उपक्रमामागील प्रमुख उद्देश पुढीलप्रमाणे आहेत:
- दुष्काळी व टंचाईग्रस्त भागांमध्ये हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता वाढवणे.
- पशुपालकांना आपल्या जनावरांसाठी स्थानिक पातळीवर चारा उपलब्ध होण्यास मदत करणे.
- ग्रामीण भागात मजुरीवर आधारित रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे.
- वैयक्तिक पडीक/बागायती जमिनीसह ग्रामपंचायत आणि सार्वजनिक जमिनीचा उपयोग चारा उत्पादनासाठी करणे.
चारा लागवडीसाठी किती निधी मंजूर?
प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार चारा लागवडीसाठी पुढील आर्थिक तरतुदी नमूद करण्यात आल्या आहेत:
| जमिनीचा प्रकार | वृत्तात नमूद केलेली आर्थिक तरतूद |
| वैयक्तिक जमीन | ₹1,21,815 |
| ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमीन | एक एकरासाठी ₹1,55,003 |
| मजुरीचा नमूद दर | ₹317 प्रतिदिन |
महत्त्वाची सूचना: वरील रकमा या रोजगार हमी योजनेतील कामाचे मंजूर अंदाजपत्रक (Estimate) आहेत. प्रत्येक शेतकऱ्याला ही संपूर्ण रक्कम अर्ज केल्याबरोबर थेट एकरकमी रोख मिळेलच असे नाही. प्रत्यक्ष लागवड, ठोंबे/रोपे खरेदी (साहित्य खर्च) आणि मस्टरनुसार केलेली मजुरी या टप्प्यांवर आधारित निधी वितरित होतो. अंतिम पात्रता आणि नियम स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांनुसार तपासावेत.
वैयक्तिक जमिनीवर चारा लागवड करण्यासाठी पात्रता आणि अटी
स्थानिक पंचायत समिती स्तरावर जारी करण्यात आलेल्या वैयक्तिक लाभार्थी मागणी अर्जाच्या नमुन्यानुसार खालील अटी महत्त्वाच्या आहेत:
- जमिनीची मालकी व प्रवर्ग: अर्जदार शेतकऱ्याच्या स्वतःच्या नावावर जमीन असावी (७/१२ व ८-अ उतारा). अल्पभूधारक, अत्यल्प भूधारक आणि रोजगार हमी योजनेतील पात्र प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना प्राधान्य दिले जाते.
- पाण्याची उपलब्धता (अनिवार्य अट): चारा पिकांच्या वाढीसाठी शेतात विहीर, बोरवेल, शेततळे किंवा कालव्याचे पुरेसे पाणी उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. पाण्याची सोय असेल तरच अर्ज मंजूर केला जातो.
- पशुधन उपलब्धता किंवा हमीपत्र: शेतकऱ्याकडे स्वतःच्या मालकीची जनावरे असल्यास प्राधान्य मिळते. पशुधन नसल्यास: “माझ्याकडे पशुधन नसल्यास उत्पादित झालेला चारा मी शासनाच्या नियमानुसार चारा टंचाई/आपत्तीच्या अनुषंगाने उपलब्ध करून देईन” असे लेखी हमीपत्र द्यावे लागते.
- स्थानिक रहिवास: शेतकरी हा संबंधित गावचा मूळ रहिवासी असावा.
अर्जासोबत लागणारी 3 विशेष प्रमाणपत्रे आणि कागदपत्रे
पंचायत समितीच्या विहित नमुन्यानुसार, वैयक्तिक चारा लागवड अनुदानाचा प्रस्ताव मंजूर होण्यासाठी अर्जासोबत खालील ३ विशेष प्रमाणपत्रे आणि कागदपत्रे जोडणे आवश्यक असते:
१. शेतात पाणी उपलब्ध असल्याबाबतचे ‘तिहेरी संयुक्त प्रमाणपत्र’
शेतकऱ्याच्या गट क्रमांकामधील विहीर/बोरवेलमध्ये पुरेसे पाणी उपलब्ध असून सदर शेतामध्ये चारा लागवड करणे तांत्रिकदृष्ट्या व्यवहार्य व योग्य आहे, असे प्रमाणपत्र जोडावे लागते. यावर खालील तिन्ही अधिकाऱ्यांची प्रत्यक्ष पाहणीनंतर संयुक्त स्वाक्षरी व शिक्का लागतो:
- ग्रामसेवक (ग्रामपंचायत अधिकारी)
- तलाठी (सहाय्यक महसूल अधिकारी)
- कृषी सहाय्यक (सहाय्यक कृषी अधिकारी)
२. जनावरे संख्या पडताळणी प्रमाणपत्र (पशुसंवर्धन विभाग)
पंचायत समितीच्या पशुवैद्यकीय दवाखान्यातील पशुधन विकास अधिकारी (LDO) यांनी प्रत्यक्ष स्थळ तपासणी करून शेतकऱ्याकडे किती जनावरे आहेत (किंवा जनावरे नसल्यास चारा आपत्ती नियमानुसार) दिलेले सही-शिक्क्याचे प्रमाणपत्र.
३. आवश्यक कागदपत्रांची तपासणी सूची (Checklist):
- वरील लिंकवरून डाऊनलोड केलेल्या पीडीएफमधील विहित नमुन्यातील परिपूर्ण भरलेला लाभार्थी मागणी अर्ज व हमीपत्र.
- ग्रामसभेचा रितसर मंजूर ठराव (ठराव क्रमांकासह).
- अद्ययावत ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा.
- आधार कार्डची स्व-साक्षांकित (Self-Attested) प्रत.
- बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत (खाते क्रमांक व IFSC कोडसह).
- अल्प / अत्यल्प भूधारक किंवा लाभार्थी प्रवर्ग दाखला.
- ग्रामपंचायत सरपंच/ग्रामसेवक यांचा स्थानिक रहिवासी दाखला.
ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर चारा लागवड (₹1,55,003 तरतूद)
वैयक्तिक जमिनीव्यतिरिक्त ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक वापरासाठी उपलब्ध असलेल्या पात्र जमिनीवर एक एकरासाठी ₹1,55,003 च्या अंदाजपत्रकानुसार चारा लागवड करण्याची तरतूद आहे. अशा जमिनीवर लागवड केल्यास गावातील भूमिहीन पशुपालकांना चारा उपलब्ध होऊ शकतो आणि मजुरांना गावातच रोजगार मिळतो. यासाठी ग्रामपंचायतीने ग्रामस्तरीय आराखड्यात कामाचा समावेश करून प्रस्ताव सादर करणे आवश्यक असते.
चारा लागवड योजनेचा अर्ज कुठे आणि कसा करावा?
सध्या सर्व जिल्ह्यांसाठी एकच केंद्रीय ऑनलाइन पोर्टल नसून, ही प्रक्रिया ग्रामपंचायत आणि पंचायत समिती स्तरावरून ऑफलाईन प्रस्तावाद्वारे राबवली जाते:
- ग्रामपंचायत व ग्राम रोजगार सहाय्यक: प्रथम आपल्या ग्रामपंचायतीमध्ये जाऊन गावात चारा लागवडीचे काम मंजूर आहे का, याची खात्री करा आणि वर दिलेल्या लिंकवरून अर्ज डाऊनलोड करा.
- अर्ज व प्रमाणपत्रे भरणे: गट विकास अधिकारी (BDO), पंचायत समिती यांच्या नावे असलेला अर्ज भरून त्यावर तलाठी, ग्रामसेवक, कृषी सहाय्यक आणि पशुधन अधिकारी (LDO) यांचे दाखले घ्या.
- ग्रामपंचायतीत अर्ज सादर करणे: पूर्ण भरलेला अर्ज ग्रामपंचायतीकडे जमा करा. ग्रामसभेच्या ठरावानंतर आणि प्रत्यक्ष जागेच्या पाहणीनंतर हा प्रस्ताव पंचायत समितीकडे पाठवला जातो.
- पंचायत समिती स्तरावर मंजुरी: ग्रामसेवक, सहाय्यक कार्यक्रम अधिकारी (APO), लिपिक, विस्तार अधिकारी आणि कृषी अधिकारी यांच्या तपासणीनंतर कामास प्रशासकीय व तांत्रिक मंजुरी दिली जाते.
- अधिकृत संकेतस्थळ व संपर्क: शासन निर्णय आणि रोजगार हमी योजनेच्या अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ https://mahaegs.maharashtra.gov.in/ तपासा (टोल-फ्री क्रमांक:
1800-233-2005).
महत्त्वाची काळजी घ्या: अधिकृत प्रशासकीय मंजुरी आणि कार्यारंभ आदेश मिळण्यापूर्वी स्वतःहून लागवडीचा खर्च योजनेतून मिळेल असे गृहीत धरू नये. तसेच कोणत्याही व्यक्तीला अनधिकृत शुल्क देऊ नका.
चारा पिकांची निवड आणि ‘मिशन मुरघास’ (सायलेज निर्मिती)
चारा पिकाची निवड करताना जमिनीचा प्रकार आणि पाण्याची उपलब्धता लक्षात घेऊन स्थानिक कृषी किंवा पशुसंवर्धन अधिकाऱ्यांच्या सल्ल्याने संकरित नेपियर गवत (हत्ती गवत), मका, ज्वारी किंवा बहुवार्षिक चारा पिकांची निवड करावी.
यासोबतच, हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असताना त्याचे योग्य पद्धतीने जतन करण्यासाठी सायलेज (Silage / मुरघास) म्हणजेच हिरव्या चाऱ्याचे नियंत्रित पद्धतीने आंबवून केलेले साठवणयोग्य खाद्य तयार करणे अत्यंत फायदेशीर ठरते. महाराष्ट्रात चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी शासनाकडून ‘मिशन मुरघास’ आणि पशुसंवर्धन विभागाकडून १००% अनुदानावर वैरण बियाणे वाटपासारखे पूरक उपक्रमही राबवले जातात.
निष्कर्ष (Conclusion)
महाराष्ट्रातील दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांसाठी हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता वाढवण्यासाठी रोजगार हमी योजनेअंतर्गत मंजूर झालेली ही आर्थिक तरतूद शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी अत्यंत दिलासादायक आहे. आता तुम्हाला अर्ज शोधण्यासाठी कुठेही जाण्याची गरज नाही; आमचा अधिकृत पीडीएफ फॉर्म डाऊनलोड करा, तिन्ही अधिकाऱ्यांचे पाणी प्रमाणपत्र मिळवा आणि लवकरात लवकर ग्रामपंचायतीत प्रस्ताव सादर करा. ही माहिती इतर शेतकरी बांधवांपर्यंत नक्की शेअर करा!
अस्वीकरण (Disclaimer): ShetkariBusiness.com ही सरकारी वेबसाईट नाही. हा लेख माहितीपर उद्देशाने तयार केला आहे. जिल्ह्यानुसार आणि तालुक्यानुसार योजनेचे उद्दिष्ट, पात्रता आणि नियम बदलू शकतात; अंतिम माहितीसाठी अधिकृत शासन निर्णय व स्थानिक प्रशासनाच्या सूचना तपासाव्यात.
💡 शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी उपयुक्त व्यवसाय मार्गदर्शक (PDF eBooks):
शेती आणि पशुपालनासोबतच स्वतःचा शेतीपूरक प्रक्रिया उद्योग सुरू करायचा आहे का? आमचे सविस्तर मराठी प्रोजेक्ट रिपोर्ट खाली पहा:
चारा लागवड योजना 2026 – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, वैयक्तिक जमिनीवरील चारा लागवडीसाठी ₹1,21,815 आणि पात्र ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवरील एक एकर लागवडीसाठी ₹1,55,003 इतके अंदाजपत्रक नमूद करण्यात आले आहे. ही रक्कम प्रत्येक शेतकऱ्याला थेट मिळणारे रोख अनुदान आहे असे समजू नये. प्रत्यक्ष पात्रता आणि मंजूर खर्चाची माहिती संबंधित सरकारी कार्यालयाकडून तपासा.
चारा लागवड योजनेचा अर्ज PDF खालील डाउनलोड बटणावर क्लिक करून मिळवू शकता. हा अर्ज नमुना पंचायत समिती अहमदपूर, जिल्हा लातूर येथील आहे. इतर जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांनी अर्ज वापरण्यापूर्वी स्थानिक ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समितीकडून त्याची लागूता तपासावी.
⬇ चारा लागवड योजना अर्ज PDF डाउनलोड कराउपलब्ध अहमदपूर अर्ज नमुन्यात लाभार्थी अर्ज व हमीपत्र, ग्रामसभेचा ठराव, 7/12 आणि 8-अ उतारा, आधार कार्ड, बँक पासबुक, लागू असल्यास लाभार्थी प्रवर्गाचा दाखला, पाणी उपलब्धतेचे संयुक्त प्रमाणपत्र, रहिवासी प्रमाणपत्र आणि पशुधन पडताळणी प्रमाणपत्र यांचा उल्लेख आहे. अंतिम कागदपत्रांची यादी स्थानिक प्रशासनाकडून तपासा.
अहमदपूरच्या उपलब्ध अर्ज नमुन्यात शेतामध्ये चारा पिकासाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध असल्याबाबत संयुक्त प्रमाणपत्र दिले आहे. त्या नमुन्यात ग्रामसेवक, तलाठी आणि कृषी सहाय्यक यांच्या स्वाक्षऱ्यांसाठी जागा आहे. आपल्या भागातील लागू प्रक्रिया संबंधित कार्यालयाकडून निश्चित करा.
आपल्या गावात चारा लागवडीचे काम मंजूर आहे का आणि अर्जाची प्रक्रिया काय आहे, यासाठी ग्रामपंचायत, ग्राम रोजगार सहाय्यक किंवा पंचायत समितीच्या संबंधित रोजगार हमी विभागाशी संपर्क साधा.
अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र रोजगार हमी योजनेचे अधिकृत संकेतस्थळ पाहा.
संबंधित वृत्तामध्ये ₹317 प्रतिदिन असा मजुरीचा दर नमूद आहे. प्रत्यक्ष कामासाठी लागू असलेला दर आणि अटी संबंधित अधिकृत आदेश किंवा स्थानिक रोजगार हमी कार्यालयाकडून तपासा.
